دادگاه فدرال کانادا در رأی صادرشده در تاریخ ۹ نوامبر ۲۰۲۶، درخواست مانداموس (Mandamus) یکی از متقاضیان برنامه استارتاپ ویزا را پذیرفت و اداره مهاجرت کانادا را موظف کرد ظرف ۹۰ روز درباره درخواست اقامت دائم او تصمیم‌گیری کند.
این پرونده که با عنوان Naghavi v. Canada (Citizenship and Immigration), 2026 FC 1370 شناخته می‌شود، به تأخیر طولانی در رسیدگی به درخواست اقامت دائم متقاضی مربوط است؛ تأخیری که دادگاه آن را ناشی از اجرای دستورالعمل‌های وزارتی متوالی و تغییر اولویت بررسی پرونده‌ها دانست.
اهمیت این رأی در آن است که دادگاه تأکید کرده وجود دستورالعمل‌های وزارتی برای اولویت‌بندی پرونده‌های مهاجرتی، لزوماً توجیه کافی برای تأخیر نامحدود در تصمیم‌گیری نیست.
پرونده استارتاپ ویزا پس از ۶۷ ماه همچنان بلاتکلیف بود
متقاضی در مارس ۲۰۲۱ درخواست اقامت دائم خود را از طریق برنامه استارتاپ ویزای کانادا ثبت کرده بود. این درخواست با حمایت شرکت Biomedical Commercialization Canada Inc.، فعال با نام Manitoba Technology Accelerator، ارائه شده بود.
بر اساس یادداشت‌های سامانه مدیریت پرونده‌های مهاجرتی کانادا (GCMS)، افسر مهاجرت در ژوئن ۲۰۲۴ بررسی شرایط متقاضی را تکمیل کرده و احراز کرده بود که وی واجد شرایط برنامه است و مانعی از نظر عدم پذیرش مهاجرتی (Inadmissibility) برای او شناسایی نشده است.
به این ترتیب، پرونده از ژوئن ۲۰۲۴ آماده تصمیم‌گیری نهایی بود؛ بااین‌حال، تا زمان صدور حکم دادگاه در نوامبر ۲۰۲۶، تصمیمی درباره آن اتخاذ نشده بود.
در مجموع، ۶۷ ماه از ثبت درخواست اقامت دائم گذشته بود و پرونده بیش از دو سال در مرحله آماده نهایی‌سازی باقی مانده بود.
دادگاه تشخیص داد که این مدت، با توجه به وضعیت پرونده و تکمیل بررسی‌های لازم، فراتر از زمان متعارف رسیدگی بوده است.
دستورالعمل‌های وزارتی چگونه باعث تأخیر شدند؟
موضوع اصلی اختلاف، اجرای دو مجموعه متوالی از دستورالعمل‌های وزارتی (Ministerial Instructions) بود که اولویت رسیدگی به برخی پرونده‌های استارتاپ ویزا را تغییر داده بودند.
این دستورالعمل‌ها دو گروه دیگر از متقاضیان را در اولویت بالاتری قرار می‌دادند و دارای اثر عطف‌به‌ماسبق بودند. در نتیجه، پرونده متقاضی با وجود آماده بودن برای تصمیم‌گیری نهایی، به دفعات در اولویت پایین‌تری قرار گرفت.
نماینده دولت کانادا استدلال کرد که وزیر مهاجرت اختیار قانونی لازم برای تعیین اولویت رسیدگی به درخواست‌ها را دارد و تأخیر ناشی از اجرای این دستورالعمل‌ها قابل توجیه است.
دولت همچنین اعلام کرد که در سپتامبر ۲۰۲۶، زمان باقی‌مانده برای رسیدگی به پرونده متقاضی حدود ۳۱ ماه برآورد شده بود.
بااین‌حال، دادگاه دریافت که این برآورد، آثار دومین مجموعه دستورالعمل‌های وزارتی را بر جایگاه پرونده در صف رسیدگی منعکس نمی‌کرد.
از نظر دادگاه، برآورد ارائه‌شده زمان واقع‌بینانه‌ای برای پایان رسیدگی نبود و متقاضی عملاً با تأخیری مواجه شده بود که پایان مشخصی نداشت.
نظر دادگاه درباره اختیارات وزیر مهاجرت
قاضی Battista در بررسی این پرونده پذیرفت که دستورالعمل‌های وزارتی می‌توانند در برخی شرایط، تأخیر در رسیدگی به درخواست‌های مهاجرتی را توجیه کنند.
بااین‌حال، دادگاه تأکید کرد که صرف وجود اختیار قانونی برای صدور چنین دستورالعمل‌هایی کافی نیست.
برای بررسی قابل قبول بودن تأخیر باید محتوای دستورالعمل‌ها، آثار عملی آنها و سازگاری‌شان با اهداف و ساختار قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان کانادا (IRPA) ارزیابی شود.
دادگاه همچنین بر ضرورت بررسی حسن نیت در صدور دستورالعمل‌ها و آثار واقعی آنها بر پرونده‌های در انتظار رسیدگی تأکید کرد.
در این پرونده، تأخیر ایجادشده ناشی از پیچیدگی درخواست یا نقص مدارک متقاضی نبود؛ بلکه اجرای متوالی دستورالعمل‌های اولویت‌بندی موجب شده بود پرونده‌ای که آماده تصمیم‌گیری نهایی بود، همچنان بلاتکلیف باقی بماند.
دادگاه استدلال دولت را برای توجیه این وضعیت کافی ندانست.
به بیان ساده، نمی‌توان صرفاً به همان تصمیمات اداری که موجب ایجاد تأخیر نامحدود شده‌اند، به‌عنوان دلیل کافی برای توجیه ادامه همان تأخیر استناد کرد.
چرا دادگاه درخواست مانداموس را پذیرفت؟
مانداموس کانادا (Mandamus) یکی از راهکارهای قضایی در حقوق عمومی کانادا است که در شرایط مشخص می‌تواند یک مقام یا نهاد دولتی را به انجام وظیفه قانونی خود ملزم کند.
در دعاوی مهاجرتی، از این راهکار ممکن است برای الزام اداره مهاجرت به تصمیم‌گیری درباره پرونده‌هایی استفاده شود که رسیدگی به آنها با تأخیر نامتعارف مواجه شده است.
دادگاه در پرونده حاضر بررسی کرد که آیا شرایط صدور دستور مانداموس فراهم است یا خیر.
در جریان رسیدگی، هیچ ادعایی مبنی بر اینکه متقاضی یا نماینده حقوقی او عامل تأخیر بوده‌اند، مطرح نشد.
دادگاه همچنین بیان کرد که پس از اثبات نامتعارف بودن مدت تأخیر، دولت باید دلایل قابل قبول و معقولی برای توجیه آن ارائه کند.
قاضی Battista نتیجه گرفت که دولت نتوانسته است توجیه رضایت‌بخشی برای تأخیر ایجادشده ارائه دهد؛ زیرا پرونده مدت‌ها آماده تصمیم‌گیری نهایی بوده و تغییرات متوالی در اولویت رسیدگی، زمان پایان فرایند را نامشخص کرده بود.
بر همین اساس، دادگاه درخواست مانداموس را پذیرفت.
موکل موفق استارتاپ کانادا
دریافت نامه حمایتی و در نهایت دریافت اقامت کانادا همراه با تاییدیه COPR اداره مهاجرت کانادا
↓
اداره مهاجرت باید ظرف ۹۰ روز تصمیم‌گیری کند
در نتیجه این رأی، اداره مهاجرت کانادا موظف شد ظرف ۹۰ روز از تاریخ صدور حکم، درباره درخواست اقامت دائم متقاضی تصمیم بگیرد.
بااین‌حال، باید میان الزام به تصمیم‌گیری و الزام به پذیرش درخواست تفاوت قائل شد.
این حکم به معنای اعطای اقامت دائم به متقاضی نیست. دادگاه اداره مهاجرت را ملزم کرده است تصمیم قانونی خود را در مهلت تعیین‌شده صادر کند، نه اینکه الزاماً درخواست را تأیید کند.
همچنین دادگاه دستورالعمل‌های وزارتی مورد بحث را باطل نکرده است. نتیجه رأی محدود به این موضوع است که در شرایط خاص این پرونده، اجرای دستورالعمل‌ها توجیه رضایت‌بخشی برای تأخیر طولانی و نامحدود محسوب نمی‌شد.
دادگاه درباره پرداخت هزینه‌های دادرسی نیز دستوری صادر نکرد.
این رأی چه اهمیتی برای سایر متقاضیان استارتاپ ویزا دارد؟
رأی دادگاه فدرال در پرونده Naghavi می‌تواند برای بررسی حقوقی پرونده‌های استارتاپ ویزایی که با تأخیرهای طولانی مواجه شده‌اند، اهمیت داشته باشد.
این تصمیم نشان می‌دهد که حتی در مواردی که وزیر مهاجرت از اختیار قانونی خود برای اولویت‌بندی درخواست‌ها استفاده کرده است، آثار عملی این تصمیمات بر مدت رسیدگی می‌تواند موضوع نظارت قضایی قرار گیرد.
به‌ویژه در پرونده‌هایی که بررسی شرایط متقاضی تکمیل شده، مانعی برای نهایی‌سازی شناسایی نشده و درخواست برای مدت طولانی بدون تصمیم باقی مانده است، دلایل تأخیر اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
بااین‌حال، این رأی به معنای موفقیت قطعی سایر متقاضیان استارتاپ ویزا در درخواست مانداموس نیست.
دادگاه صراحتاً تأکید کرده است که صدور مانداموس یک تصمیم قضایی اختیاری است و به شرایط هر پرونده بستگی دارد.
مدت تأخیر، مرحله رسیدگی، وضعیت بررسی‌های امنیتی و اداری، علت توقف پرونده و وجود یا نبود اقدامات مؤثر از سوی اداره مهاجرت، از جمله عواملی هستند که باید به‌صورت مستقل ارزیابی شوند.
جمع‌بندی
رأی ۹ نوامبر ۲۰۲۶ دادگاه فدرال کانادا بار دیگر اهمیت پاسخ‌گویی اداره مهاجرت در برابر تأخیرهای نامتعارف را نشان می‌دهد.
نکته اصلی این تصمیم آن است که اختیارات وزیر مهاجرت برای تعیین اولویت بررسی پرونده‌ها، به‌تنهایی نمی‌تواند هرگونه تأخیر نامحدود را توجیه کند.
در پرونده حاضر، دادگاه با توجه به گذشت ۶۷ ماه از ثبت درخواست، آماده بودن پرونده برای نهایی‌سازی از ژوئن ۲۰۲۴ و نبود زمان‌بندی قابل اتکا برای تصمیم‌گیری، دستور مانداموس را صادر کرد.
با وجود این، تأثیر حقوقی رأی باید در چارچوب شرایط اختصاصی همان پرونده ارزیابی شود و نمی‌توان آن را به تمام پرونده‌های معوق برنامه استارتاپ ویزا تعمیم داد.
منبع: دادگاه فدرال کانادا، Naghavi v. Canada (Citizenship and Immigration), 2026 FC 1370، شماره پرونده IMM-17672-25، رأی ۹ نوامبر ۲۰۲۶.